Định giá doanh nghiệp: Các phương pháp và cách lựa chọn

1. Xác định đúng thứ đang định giá

Giá của một cổ phiếu, vốn hóa và giá trị hoạt động kinh doanh là ba khái niệm khác nhau. Vốn hóa bằng thị giá nhân số cổ phiếu lưu hành; giá trị hoạt động phản ánh phần kinh doanh phục vụ cả chủ nợ và cổ đông theo mô hình sử dụng.

Ví dụ giả định đơn giản: hoạt động kinh doanh được ước tính 1.000 tỷ đồng, tiền dư ngoài hoạt động 100 tỷ, nợ vay 300 tỷ; không có lợi ích thiểu số hay khoản điều chỉnh khác. Giá trị vốn chủ là 800 tỷ. Nếu có 100 triệu cổ phiếu phù hợp để phân bổ giá trị, ước tính là 8.000 đồng/cổ phiếu. Trong tình huống thực tế phải xét thêm quyền lợi khác, tài sản ngoài hoạt động và pha loãng.

2. Chiết khấu dòng tiền: hỏi doanh nghiệp có thể tạo tiền thế nào

DCF đưa các dòng tiền kỳ vọng tương lai về hiện tại bằng tỷ lệ chiết khấu phù hợp rủi ro. Dòng tiền cho toàn bộ bên cấp vốn và dòng tiền cho cổ đông cần đi với tỷ lệ chiết khấu tương ứng; không trộn hai loại.

Ví dụ toán học giả định: chỉ nhận một dòng tiền 110 sau một năm, tỷ lệ chiết khấu 10%, không còn dòng tiền hoặc giá trị khác sau đó. Giá trị hiện tại là 110 / 1,10 = 100. Nếu phải chờ hai năm, giá trị là 110 / 1,10², khoảng 90,91. Thời điểm nhận tiền có ý nghĩa.

Mô hình nhiều năm cần giả định doanh thu, biên lợi nhuận, tái đầu tư và phần giá trị sau giai đoạn dự phóng. DCF không đáng tin hơn đầu vào của nó; thay đổi nhỏ ở giả định dài hạn có thể làm kết quả khác đáng kể.

3. Định giá so sánh: dùng bội số nhưng hiểu mẫu so

P/E, P/B và EV/EBITDA là các lăng kính so sánh, không phải bảng phán quyết rẻ hay đắt. Cần so doanh nghiệp tương đồng và thống nhất kỳ dữ liệu, cách tính lợi nhuận, nợ, tiền và các khoản điều chỉnh.

Ví dụ giả định: công ty A giá 10.000 đồng, EPS 500 đồng nên P/E là 20; B giá 100.000 đồng, EPS 10.000 đồng nên P/E là 10. Theo riêng P/E, A có bội số cao hơn B. Chưa thể kết luận B đáng mua nếu EPS đến từ khoản lãi khó lặp lại.

Bội số thấp của cả nhóm ngành có thể phản ánh lo ngại chung. Dùng mức trung bình thị trường mà không kiểm tra khác biệt tăng trưởng và rủi ro có thể tạo kết quả dễ nhìn nhưng thiếu căn cứ.

4. Tiếp cận tài sản: điều chỉnh giá trị chứ không chỉ đọc sổ sách

Với doanh nghiệp có nhiều tài sản hoặc dự án, có thể xem giá trị tài sản sau điều chỉnh rồi trừ các nghĩa vụ và quyền lợi liên quan. Giá trị ghi sổ không tự động bằng giá bán, giá thanh lý hoặc tiền cổ đông nhận được.

Một khu đất chưa đủ điều kiện triển khai khác một dự án có thể tạo dòng tiền. Chi phí hoàn thiện, nghĩa vụ tài chính, thời gian, thuế và khả năng thực hiện cần được đưa vào giả định. Chưa có dữ liệu thì để câu hỏi mở, không gán một mức giá tùy ý.

5. Chọn mô hình theo dữ liệu và đặc thù

Với doanh nghiệp phi tài chính có dòng tiền tương đối dự phóng được, DCF có thể là cách kiểm tra giả định. So sánh bội số hữu ích khi có nhóm tương đồng. Tiếp cận tài sản phù hợp hơn khi tài sản và nghĩa vụ là trọng tâm; có thể phối hợp các cách như kiểm tra chéo.

Ngân hàng, bảo hiểm, doanh nghiệp chu kỳ và doanh nghiệp đang tái cấu trúc có đặc thù riêng. Không chọn mô hình chỉ vì công thức dễ hoặc kết quả ra gần thị giá. Mô hình cần giải thích được cách hoạt động kinh doanh tạo giá trị.

6. Kết luận bằng khoảng giá trị và điều kiện thay đổi

Lập ba kịch bản thận trọng, cơ sở và thuận lợi; ghi rõ giả định tăng trưởng, biên lợi nhuận, nhu cầu vốn và rủi ro. Khoảng kết quả giúp thấy độ nhạy thay vì tạo cảm giác chính xác bằng một con số nhiều chữ số.

Biên an toàn là khoảng đệm trước sai số, không phải bảo hiểm chống lỗ. Sau định giá vẫn cần quyết định quy mô, thời hạn và điều kiện đánh giá lại. Hãy ghi cả lý do có thể khiến giá trị ước tính giảm.

Học tiếp cùng Dì & Bé

• Tập 23: Cổ phiếu mười nghìn có thật sự rẻ
• Tập 24: Công ty lớn nhìn bằng gì
• Tập 39: Giá cổ phiếu và giá trị sổ sách
• Tập 50: Một đồng lãi trên mỗi cổ phiếu
• Tập 51: P E thấp có chắc là rẻ
• Tập 52: ROE cao có phải quản lý giỏi

Bài nền tảng liên quan

• Học chứng khoán từ đâu? Lộ trình cho người mới từ số 0
• Cách đọc báo cáo tài chính: Hướng dẫn từng bước cho người mới
• Lập kế hoạch tài chính cá nhân: Hướng dẫn và mẫu thực hành