Lập kế hoạch tài chính cá nhân: Hướng dẫn và mẫu thực hành

1. Chụp lại tình hình hiện tại

Lập bảng tài sản và nghĩa vụ nợ tại cùng một ngày. Tài sản ròng bằng tổng tài sản trừ tổng nợ; nhưng không phải toàn bộ tài sản ròng đều có thể dùng ngay cho chi tiêu. Một căn nhà và tiền gửi có tính thanh khoản rất khác nhau.

Ví dụ giả định: bạn có tiền gửi 60 triệu, danh mục đầu tư đang trị giá 40 triệu và dư nợ 25 triệu. Tài sản ròng của phần tài chính được liệt kê là 75 triệu. Nếu danh mục đang giảm hoặc tiền gửi có điều kiện rút, số tiền sử dụng ngay còn phải kiểm tra riêng.

2. Tính dòng tiền từ chi tiêu thực tế

Ghi thu nhập thực nhận và các khoản chi theo dữ liệu gần đây, gồm cả khoản không diễn ra hàng tháng như bảo trì, học phí, bảo hiểm hoặc quà biếu. Dòng tiền còn lại là thu nhập trừ chi ra; không nhầm toàn bộ khoản trả gốc vay với chi phí kế toán khi theo dõi tài sản ròng.

Ví dụ ngân sách giả định: thu nhập 20 triệu mỗi tháng; chi thiết yếu 11 triệu, chi linh hoạt 3 triệu, trả nợ 2 triệu và để riêng 1 triệu cho khoản chi định kỳ. Còn 3 triệu để phân bổ giữa dự phòng và mục tiêu. Đây là ví dụ tính toán, không phải tỷ lệ áp dụng cho mọi người.

3. Đổi mong muốn thành mục tiêu có số và ngày

Thay câu muốn có nhiều tiền bằng: cần bao nhiêu, vào lúc nào, hiện có bao nhiêu và có thể góp bao nhiêu mỗi tháng. Tách mục tiêu gần với mục tiêu dài để không dùng cùng một mức rủi ro cho mọi khoản.

Ví dụ giả định: cần 60 triệu sau 12 tháng, đã dành riêng 24 triệu. Nếu chưa tính lợi tức và biến động giá mục tiêu, cần góp 3 triệu mỗi tháng. Công thức: (mục tiêu − tiền đã dành riêng) / số tháng. Không dùng lợi nhuận chưa chắc có để che thiếu hụt ngân sách.

4. Thiết kế dự phòng theo hoàn cảnh

Quỹ dự phòng dành cho biến cố ngoài dự kiến, chẳng hạn mất thu nhập hoặc khoản sửa chữa cần thiết. Nhu cầu phụ thuộc chi thiết yếu, số người phụ thuộc, bảo hiểm và độ ổn định công việc. Mục tiêu số tháng chỉ là giả định để thử, không phải chuẩn cứng.

Ví dụ: chi thiết yếu 10 triệu mỗi tháng, bạn tự chọn kịch bản cần ba tháng đệm thì mục tiêu là 30 triệu; kịch bản sáu tháng là 60 triệu. Hãy chọn dựa vào khả năng và rủi ro thực tế, giữ ở nơi có thể tiếp cận phù hợp thay vì kỳ vọng sinh lời cao.

5. Cân đối nợ, dự phòng và đầu tư

Liệt kê dư nợ, lãi suất thực tế, kỳ hạn, khoản trả tối thiểu và phí trả trước nếu có. So chi phí vay với lợi nhuận đầu tư có rủi ro, không đặt hai con số cạnh nhau như thể chắc chắn bằng nhau.

Nếu không đủ tiền góp cho mọi mục tiêu, có ba đòn bẩy: tăng nguồn thu khả thi, giảm hoặc giãn mục tiêu và điều chỉnh khoản chi. Không tự tăng giả định lợi nhuận để làm bảng kế hoạch vừa đẹp. Khi đầu tư, phân bổ cần gắn với thời hạn và khả năng chịu mất vốn.

6. Mẫu một trang và lịch rà soát

Mẫu điền: Ngày lập… Thu nhập thực nhận… Chi thiết yếu… Khoản chi định kỳ… Nghĩa vụ nợ… Tài sản ròng… Dự phòng hiện có/mục tiêu… Mục tiêu ưu tiên/số tiền/ngày cần… Khoản góp hàng tháng… Điều kiện cần thay đổi kế hoạch…

Mỗi tháng, so thực tế với dự kiến và giải thích chênh lệch lớn. Khi đổi việc, có thêm người phụ thuộc hoặc phát sinh nghĩa vụ vay, rà soát sớm. Kế hoạch hữu ích là kế hoạch dùng được khi có tháng không thuận lợi, không chỉ lúc thu nhập đẹp nhất.

Học tiếp cùng Dì & Bé

• Tập 6: Khi nào chưa nên đầu tư?
• Tập 11: Vì sao cần kế hoạch đầu tư?
• Tập 13: Tiền nhàn rỗi là gì?
• Tập 16: Tiết kiệm hay đầu tư?
• Tập 99: Một trang kế hoạch cho danh mục

Bài nền tảng liên quan

• Học chứng khoán từ đâu? Lộ trình cho người mới từ số 0
• Cách đọc báo cáo tài chính: Hướng dẫn từng bước cho người mới
• Định giá doanh nghiệp: Các phương pháp và cách lựa chọn